Międzypokoleniowa transmisja alkoholizmu
W literaturze socjologicznej, pedagogicznej oraz psychologicznej problematyka alkoholizmu zajmowała i nadal zajmuje szczególne miejsce i została szeroko opisana. Mimo to zagadnienia związane z szeroko pojętą problematyką alkoholową nadal stawiają przed badaczami wiele znaków zapytania. Do grupy zagadnień, na które nie są oni w stanie udzielić jednoznacznych odpowiedzi, należy międzypokoleniowa transmisja alkoholizmu, która uznawana jest za jeden z bardziej istotnych czynników w procesie rozwijania się uzależnienia.
50 – 60% ryzyka uzależnienia od alkoholu jest zdeterminowane genetycznie
„Biologiczna podatność organizmu na negatywne skutki używania alkoholu, w tym na uzależnienie, związana jest z predyspozycjami genetycznymi, płcią, wiekiem, ogólnym stanem zdrowia, dietą oraz obecnością niektórych schorzeń” (Woronowicz, 2009, s.63). W wyniku badań rodzinnych można przypuszczać, że biologiczne czynniki genetyczne odgrywają znaczącą rolę z powstawaniu alkoholizmu. „Uczeni oddzielili czynniki dziedziczne od środowiskowych, badając różnice zachodzące między jedno- i dwujajowymi bliźniakami oraz między dziećmi adoptowanymi”(Robinson, 1998, s.249). Dzięki przeprowadzonym badaniom, które polegały między innymi na obserwacjach fizjologicznych, badaniu metabolizmu, czynności elektrycznej mózgu oraz czynników neuropsychologicznych pod kątem ich ewentualnego udziału w przenoszeniu choroby alkoholowej, badacze tego zagadnienia posunęli się o krok dalej. „Badania prowadzone w ostatnich latach potwierdziły, że bliźnięta jednojajowe, które miały te same geny, około dwa razy częściej są do siebie podobne pod względem występowania u nich uzależnienia od alkoholu niż bliźnięta dwujajowe. Z badań wynika również, że zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn 50 – 60% ryzyka uzależnienia się od alkoholu jest zdeterminowane genetycznie. Z badań wynika ponadto, że geny wpływające na aktywność neuroprzekaźników serotoniny i GABA (kwasu gamma-aminomasłowego) są prawdopodobnie częściowo odpowiedzialne za ryzyko powstania uzależnienia od alkoholu. Same geny nie rozstrzygają jednak z góry, czy ktoś uzależni się od alkoholu” (Woronowicz, 2009, s.64).
U synów alkoholików czterokrotnie częściej występowało uzależnienie od alkoholu niż u synów nie-alkoholików
W latach siedemdziesiątych przeprowadzono serię badań nad dziećmi adoptowanymi, których celem było stwierdzenie, czy rodzeństwo naturalne ma większą podatność na uzależnienie się niż rodzeństwo przyrodnie. W wyniku tych badań ustalono, że w przypadku dorastania z dala od rodziców, znacznie większy odsetek przyrodnich braci i sióstr uzależniał się od alkoholu, jeśli jedno z rodziców naturalnych było alkoholikiem, w porównaniu z rodzeństwem przyrodnim rodziców nieuzależnionych (Robinson, za: Schuckit, Goodwin i Winokur 1972). „W ostatnich latach pojawiły się doniesienia naukowe będące relacjami z badań nad identyfikacją genów, które mogłyby być odpowiedzialne za posiadanie predyspozycji od uzależnienia. Badania te łączą występowanie uzależnienia od alkoholu m. in. z genami zlokalizowanymi w różnych chromosomach (4,6,7,11,13,16 oraz w chromosomie Y), a także z genem kodującym jeden z receptorów dla neuroprzekaźnika – dopaminy. Podatność na uzależnienie może wiązać się również ze zmianami w genach odpowiedzialnych za kodowanie enzymów uczestniczących w metabolizmie alkoholu” (Woronowicz, 2009, s.64).
Prace badawcze przeprowadzone w Danii, Szwecji i Stanach Zjednoczonych potwierdziły występowanie cech wrodzonych i udział czynników genetycznych w rozwoju choroby alkoholowej. „U synów alkoholików czterokrotnie częściej występowało uzależnienie od alkoholu niż u synów nie-alkoholików, niezależnie od tego, czy byli wychowywani przez pijących rodziców naturalnych, czy przez niepijących rodziców adoptujących” (Robinson, 1998, s.251). Podczas badań nad metabolizmem ustalono, że dzieci alkoholików w wieku 8 – 13 lat mają dużo niższy poziom cynku w organizmie niż dzieci rodziców niepijących. Sugeruje to, że dzieci te, jeszcze przed okresem picia alkoholu, wykazują charakterystyczny dla alkoholików niedobór cynku. Ten niedobór cynku bardzo często powiązany jest z zaburzeniami móżdżku, trudnościami w nauce oraz schizofrenią. To pokazuje, że dzieci w wieku szkolnym mogą być pod względem fizjologicznym gotowe do uzależnienia się od alkoholu. Dowodem świadczącym o genetycznym uwarunkowaniu alkoholizmu może być również fakt, że wnukowie alkoholików mają trzykrotnie większą podatność na uzależnienie od alkoholizmu niż ci, których dziadkowie nie byli alkoholikami, a skład chemiczny krwi osoby uzależnionej nawet po roku utrzymywania abstynencji różni się od składu chemicznego krwi osoby nieuzależnionej (Robinson, 1998).