Definicje rodziny
Literatura psychologiczna, socjologiczna i pedagogiczna podaje wiele różnych definicji, które dają odpowiedź na pytanie: czym jest rodzina? Z uwagi na różnorodność oraz ciągłe procesy przemiany rodziny, w większości definicje te mają sprawozdawczy charakter i zawierają opis cech, składających się na pojęcie rodziny. Zanim rodzina osiągnęła dzisiejszą formę, przeszła wiele przeobrażeń. Te przeobrażenia uzależnione były od epoki, w których rodzina istniała oraz sposobu wytwarzania środków do życia i sposobu gospodarowania. W starożytnym Rzymie ukształtował się model rodziny patriarchalnej, w której ojciec jest głową rodziny, a odpowiedzialność za wychowanie przyjmuje rodzina. Początki przekształcania się rodziny polskiej podaje się okres działalności Komisji Edukacji Narodowej, której ustawa z 1783 roku zawierała projekt dotyczący wychowania kobiet na dobre żony, matki, panie domu. W Polsce w okresie powojennym aż do chwili obecnej spotykamy różnorodne działania i stanowiska, które zmierzają do modelowania rodziny jako grupy społecznej i jako środowiska wychowawczego. J. Hansold (1971) do najważniejszych czynników mających wpływ na przemiany zachodzące w rodzinie zalicza industrializację i urbanizację. Według R. Miller (1966) i F. Adamskiego (1970) współczesna rodzina przekształciła się z rodziny o modelu patriarchalnym w model demokratyczny, partnerski. Wpływ na to miał proces społecznej emancypacji kobiet, masowe przenoszenie się ludności ze wsi do miast oraz kształtowanie się nowych wzorów zachowań i obyczajów (Ochmański, 1997).
Rodzina jako wspólnota
Rodzina jest podstawowym rodzajem grupy społecznej, który występuje we wszystkich typach społeczeństwa. Utworzona jest przez osoby połączone ze sobą pokrewieństwem, małżeństwem lub adopcją, które razem mieszkają, wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i uczestniczą w realizowaniu celów związanych z wychowaniem dzieci (Olechnicki, Załęcki, 1997).
Według Z. Zaborowskiego (1980), rodzina to naturalna grupa, która jest oparta na związkach krwi, małżeństwa lub adopcji. Jest grupą, która ma charakter wspólnoty, a jej podstawową funkcją jest utrzymanie ciągłości biologicznej społeczeństwa (Ochmański, 1997). „W każdym społeczeństwie rodzina stanowi podstawową i powszechną formę życia społecznego, zaspokajającą żywotne potrzeby jej członków, ujmowane zarówno w kategoriach jednostkowych, jak i ogólnospołecznych. Rodzina jest więc najważniejszym ogniwem społecznym i główną instytucją wychowawczą złożoną z małżonków, ich dzieci (także adoptowanych) oraz krewnych każdego z małżonków”(Ochmański, 1987, s. 99).
J. Rembowski (1979) uważa, że rodzina to grupa społeczna, składająca się z mężczyzny i kobiety, którzy są połączeni małżeństwem, z ich potomstwa wspólnego lub adoptowanego oraz w niektórych przypadkach z innych osób, które są zwykle najbliższymi krewnymi. Najczęściej rodzinę, w której występują małżonkowie i dzieci definiuje się jako rodzinę „małą”. Z definicji podawanych w literaturze, wynika, że rodzina to nie tylko małżonkowie i dzieci, ale też rodzina „wielka” ze wszystkimi członkami trzech, a niekiedy i czterech pokoleń włącznie.
W tradycyjnym ujęciu rodzina to zbiór jednostek, osób żyjących wspólnie, pomiędzy którymi istnieją dynamiczne zależności, na ogół rozpatrywanych w kategoriach przyczynowo- skutkowych (Margasiński, 2011).